συγχρονη ελληνικη ποιηση
*ΑΝΔΡΟΥΛΑ ΤΟΥΜΑΖΟΥ*
Γράφει η ποιήτρια Ανδρούλα Τουμάζου για τον Νόστο
Το εύρος και η ποιότητα της πολιτιστικής και μορφωτικής δράσης της μη κερδοσκοπικής οργάνωσης “Νόστος” δικαίως την καθιστά άξιο συνεχιστή του εθνικού έργου που, με τις αναπόφευκτες διαφοροποιήσεις, επιτελεί διαχρονικά η Διασπορά.
Η μύηση των μελών των ελληνικών κοινοτήτων της Αργεντινής, της Λατινικής Αμερικής γενικότερα, των απανταχού αποδήμων αλλά και των μελών των τοπικών κοινωνιών που το επιθυμούν, στη γλώσσα και τις οικουμενικές αξίες του ελληνικού πνεύματος συνιστά ύψιστη υπηρεσία του “Νόστου” τόσο στη μητρόπολη όσο και στον παγκοσμιοποιημένο σύγχρονο κόσμο.
Δεκαπέντε χρόνια πορείας, υπό την εμπνευσμένη καθοδήγηση και τις άοκνες προσπάθειες της γιατρού Χριστίνας Τσαρδίκου, δικαιώνονται από τις μέχρι τώρα υψηλού επιπέδου διοργανώσεις και συνεργασίες με ελληνικούς και μη φορείς.
Θερμές ευχές για μακροημέρευση του “Νόστου”, δύναμη για υπέρβαση των δυσχεριών που ανακύπτουν ,και νέες ιδέες για να ανταποκριθεί επιτυχώς στις ολοένα αυξανόμενες προκλήσεις των καιρών.
Escribe la poeta Androula Toumazou sobre Nostos
El alcance y la calidad de la actividad cultural y educativa de la organización sin fines de lucro "Nostos" la convierte con razón en una digna seguidora de la labor nacional que, con las necesarias transformaciones, la Diáspora realiza a lo largo del tiempo.
La iniciación de los miembros de las comunidades griegas de Argentina, de América Latina en general, de los expatriados pero también de los miembros de las comunidades locales que lo deseen, en el idioma y los valores universales del espíritu griego constituye el más alto servicio de "Nostos" tanto en la metrópoli como en el mundo moderno globalizado.
Quince años de progreso, bajo la guía inspirada y los esfuerzos incansables de la Dra. Christina Tsardikos, están justificados por los eventos de alto nivel y las colaboraciones con organizaciones griegas y no griegas.
Cálidos deseos para una larga vida para "Nostos", fuerzas para superar las dificultades que surgen y nuevas ideas para afrontar con éxito los crecientes desafíos de los tiempos.
ποιηση της κυρίας Τουμαζου
"Το τάμα" ή "Τ'Αη Κωνσταντίνου ανήμερα"
Μάης, κι ανθίζει η ρίγανη, ανθίζει το φλισκούνι
γιορτάζει ο αυτοκράτορας, ο Μέγας Κωνσταντίνος,
γιορτάζει και η εκκλησιά καταμεσής στο Σούλι.
Ανέβηκε λιβανωτός στον σταλωμένο αέρα
θρούμπι, μυρτιά και βάλσαμο το μπουχαρί* καπνίζει
παράκαιρα στ᾽ αρχοντικό κονάκι του Τζαβέλλα.
Ταράχτηκε ο Αχέροντας*, της γης τα σπλάχνα βράζουν
το ρέμα το Σουλιώτικο αχολογά και πέφτει
με γδούπο απ᾽της Τζαβέλλαινας τη Σκάλα* μες στη λίμνη*
Του Άδη η πόρτα βρόντηξε, ο κέρβερος πετρώνει
κι από την Αχερούσια φτάνει στον πάνω κόσμο
η φάρα η τζαβελλέικη, κάπου κοντά διακόσιοι*
νομάτοι λαμπροστόλιστοι ζωσμἐνοι τ᾽ άρματά τους
τα τιμημένα, τ᾽ άπαρτα, τ᾽ ασημοπλουμισμένα
σπάθες, ασημοκούμπουρα, πάλες και καριοφίλια
τα γκόλφια*ολοκέντητα, μαλαμοκαπνισμένα,
χαϊμαλιά* που κρέμονται ζερβά, πά(νω) στην καρδιά τους
κι απ᾽το λουρί του σελαχιού κρέμονται δυο παλάσκες
με τη μεγάλη δέσποινα, την Αθηνά παρθένα*.
Αέρας χλιος, απόκοσμος, φύσηξε από το Κούγκι
από μονάχη σήμαν' η καμπάνα τ᾽Άη Δονάτου
και η αγιά Παρασκευή απόκριση της δίνει.
Κάνουν σινιάλο στα βουνά, ο αέρας δυναμώνει
κι ένα πουλί παράξενο, τρανό, ανθρωποπούλι
ξυπνά απ᾽τον ύπνο τον βαθύ διακόσιων τόσων χρόνων
και δίνει μια κι ανέβηκε από βαθύ πηγάδι
σε φιλιατρό πετρόκτιστο, καλοπελεκημένο
με αρμολόι δυνατό, με ίδρω ζυμωμένο.
Κι απέ το πήρε ο άνεμος, στα Γιάννενα το πήγε
και πέζεψε στο Φετιχιέ, στου Αλή πασά το μνήμα:
“Ξύπνα πασά, Αλή πασά, χαμπέρι να σου δώσω
σήκω πασά Τεπελενλή*, σήκω παιδί της Χάμκως*,
πάμε να δεις σουλιώτικο καπνό απ᾽το κονάκι
του ομωσμένου σου οχτρού του Λάμπρου του Τζαβέλλα.
Άκου πασά, Αλή πασά, άκου με που σου κρένω,
διάτα της καπετάνισσας της ξακουσμένης Μόσχως
φέρνω, να πας ταχειά, στ᾽ αρχοντικό της πέρα
να δεις τη φάρα ολάκαιρη σήμερα που γιορτάζει.
Σήκω πασά, Αλή πασά, κι άκουσε τι σου κρένω:
από την Πόλη πέρασα, την κεφαλή σου* φέρνω
να πας στο Σούλι ολάκαιρος, να πας στο Κακοσούλι
που γκρέμισες κι ορκίστηκες να μην ξανακαπνίσει.
Από την καπετάνισσα το κάλεσμα σου φέρνω,
τη μάνα που φοβέριζες πως ζωντανό θα ψήσεις
τον Φώτο, το βλαστάρι της, που κράταες ρεέμι*,
τη μάνα που σου μήναε “ψήσ᾽τονε!” και να στείλεις
κι ένα μεζέ στην ίδια απ᾽το ακριβό παιδί της
κι αυτή είναι νια, στον άντρα της άλλονε γιο θα κάμει
να πολεμά με την Τουρκιά, Αρβανιτιά να σβήνει
να πολεμά για λεύτερο Σούλι ώς να ξανάρθουν
στον τόπο που τους γέννησε οι εξόριστοι Σουλιώτες.
Πρώτος ο Λάμπρος έφτασε κι από κοντά η Μόσχω
Διάτα της καπετάνισσας φέρνω, στο ματαλέω:
ταχειά να πας, ολάκαιρος, να ιδείς και να πιστέψεις.
Φτάσαν απ᾽την Ανατολή, από το Κάλε Γκρότο,
φτάσαν από την Κλείσοβα κι από την Καλιακούδα
και κλείνει το λεβέντικο χορό των Τζαβελλαίων
στο άτι του περήφανος ο μικρο-Κωνσταντίνος*.
Δεν έχει σύννεφο άλογο, μήτ᾽άστρι χαλινάρι
κίνησ᾽ από την Πρεμετή σ᾽ένα φαρί κατράμι
καβάλα, κι έγινε αστραπή, ξεπέζεψε στο Σούλι,
χαιρέτησε και τράβηξε, απ᾽το δισάκι μέσα
το πέτσινο, γλυκόλαλο βιολί κι ένα δοξάρι
κι από την πρώτη δοξαριά οι πέρδικες σωπαίνουν
στη δεύτερη βουβάθηκαν του Αχέροντα τ᾽ αηδόνια.
Κι απέ τραβάει το φτερό του γύπα απ᾽ το σελάχι
ο Φώτος και τον ταμπουρά πού ᾽μαθε απ᾽τον Ακρίτα*
παίζει και σκύβουν τα βουνά, λιγώνονται οι λόγγοι
κι αρματωμένες φάνηκαν του Μπότση η Λένω, η Χάιδω
του Σέχου η κόρη η όμορφη, του Φώτου η χαϊδεμένη
και το τραγούδι αρχινούν και τον χορό ομάδι:
Δεν απερνάει εδώ φλουρί, δεν απερνάει ασήμι
εδώ περνάει το σπαθί του, το κλέφτικο ντουφέκι
εδώ ομώνουν στ᾽ άρματα του Φώτου του Τζαβέλλα
εδώ ομώνουν στ᾽όνομα της ξακουσμένης Χάιδως.
Του αντρειωμένου τ᾽ άρματα δεν πρέπει να πουλιώνται
μον᾽πρέπει τους στην εκκλησιά κι εκεί να λειτουργιώνται.
Σήκω πασά, Αλή πασά, της Ήπειρος ασλάνι
ντύσου, στολίσου γιορτινά στο Σούλι ν᾽απαντήσεις
Έλληνες που δεν έμαθαν να σκύβουν το κεφάλι
Σουλιώτες απροσκύνητους που λεύτεροι γιορτάζουν!
Σημειώσεις
μπουχαρί: καπνοδόχος τζακιού. Η λ. μπουχός χρησιμποποιείται για να δηλώσει τον καπνό ή τον κουρνιαχτό
Σκάλα της Τζαβέλλαινας: Δυσπρόσιτη περιοχή πάνω από το σουλιωτοχώρι της Κιάφας, όπου κάθε βράχος αντιστοιχεί σε ένα σκαλοπάτι. Πήρε την ονομασία της από τη Μόσχω Τζαβέλλα, γυναίκα του Λάμπρου Τζαβέλλα, γενάρχη των Τζαβελλαίων. Μικρόσωμη αλλά γενναία και δυναμική, αντιστάθηκε στις διαταγές του Αλή πασά να εγκαταλείψουν το Σούλι και ηγήθηκε των Σουλιώτισσων σε μάχη εναντίον πολυάριθμου στρατού Τουρκαλβανών το 1792, όπου 400 γυναίκες τον αντιμετώπισαν με επιτυχία, προκαλώντας του χιλιάδες απώλειες και συλλαμβάνοντας αιχμαλώτους.
Αχέροντας: Σύμφωνα με την αρχαία ελληνική μυθολογία ο «ψυχοπομπός» Ερμής παρέδιδε τις ψυχές των νεκρών στον Χάροντα για να καταλήξουν στο βασίλειο του Άδη. Ο Αχέροντας ενωνόταν με τον Κωκυτό και τον Πυριφλεγέθοντα (πηγάζει από τα σουλιώτικα βουνά) στις βορειοδυτικές όχθες της Αχερουσίας λίμνης, η οποία αποτελούσε την είσοδο στον κόσμο των ψυχών.
λίμνη: εννοείται η Αχερουσία
κοντά διακόσιοι: σε μάχες σκοτώθηκαν 177 Τζαβελλαίοι, με τελευταίο τον Κωνσταντίνο Τζαβέλλα, τον επωνομαζόμενο “θυελλώδη ίλαρχο”, στη μάχη της Πρεμετής, 2 Δεκεμβρίου 1940
γκόλφια: εγκόλπια, πολύτιμα κοσμήματα
χαϊμαλιά: φυλαχτά
φιλιατρό: το στόμιο, τα χείλη του πηγαδιού
Τεπελενλής: από το Τεπελένι
Χάμκω: μητέρα του Αλή Πασά, κατά μία εκδοχή ελληνικής καταγωγής και ελληνόγλωσση, κόρη του μπέη της Κόνιτσας
Αθηνά παρθένα: οι συνήθεις παραστάσεις στις μεταλλικές θήκες, τις παλάσκες (όπου οι αγωνιστές έβαζαν τα έτοιμα βόλια τους, τις λεγόμενες χαρτούτσες ή φουσέκια), ήταν της θεάς Αθηνάς (πρόμαχος) ή κάποιου εκ των στρατιωτικών αγίων, αγ. Γεωργίου ή αγ. Δημητρίου
την κεφαλή σου φέρνω: Όταν σκοτώθηκε ο Αλή πασάς κατά τη σύγκρουσή του με τους εκπροσώπους της Πύλης (1822), το πτώμα του αποκεφαλίστηκε και το μεν κεφάλι στάλθηκε στην Κωνσταντινούπολη όπου εν συνεχεία ετάφη, το δε σώμα του θάφτηκε στα Ιωάννινα, κοντά στο Φετιχιέ τζαμί.
ρεέμι: όμηρος
μικρο-Κωνσταντίνος: ο εκατοστός εβδομηκοστός έβδομος Τζαβέλλας που σκοτώθηκε σε μάχη (Κέρκυρα 1908 – Πρεμετή 1940), μοναχογιός του στρατηγού Λάμπρου Τζαβέλλα, πατέρας του ταξίαρχου ε.α. Λάμπρου Τζαβέλλα, ο οποίος έθεσε στόχο και πραγματοποίησε την αναστύλωση του τζαβελλέικου στο Σούλι, όπου και άναψε ο ίδιος ξανά το τζάκι στις 21 Μαϊου 2021, ημέρα του αγίου Κωνσταντίνου.
Ακρίτας: Στο ακριτικό έπος του Διγενή Ακρίτα αναφέρεται ότι ο ήρωας παίζει ταμπουρά, το “θαμπούρι” των Βυζαντινών (πανδούρα των αρχαίων), γεγονός που αποδεικνύει τη συνέχεια της μουσικής παράδοσης από την αρχαιότητα έως τη σύγχρονη εποχή. Οι αγωνιστές της Επανάστασης του 1821 διασκέδαζαν μετά τις μάχες με όργανα, τραγούδι και χορό, σώζονται μάλιστα ο ταμπουράς του Πλαπούτα, του Μακρυγιάννη και του Φώτου Τζαβέλλα, ο οποίος θεωρείται και ο παλαιότερος όλων.
Βιογραφικό της Ανδρούλας Τουμάζου
Η Ανδρούλα Τουμάζου γεννήθηκε στην Αμμόχωστο. Αποφοίτησε από το Ελληνικό Γυμνάσιο Αμμοχώστου και σπούδασε στη Φιλοσοφική και στη Νομική του Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.
Δίδαξε στη δημόσια και ιδιωτική μέση εκπαίδευση σε Ελλάδα και Κύπρο, εργάστηκε στην υλοποίηση προγραμμάτων εκπαίδευσης ενηλίκων, εγκλείστων σε φυλακές, εξαρτημένων ατόμων, κοινωνικά αποκλεισμένων ομάδων καθώς και εκμάθησης της ελληνικής γλώσσας σε παλιννοστούντες και ξένους. Εργάστηκε επίσης στον χώρο των ΜΜΕ και ως επιμελήτρια εκδόσεων.
Έργα της: Φοίβη, μυθιστόρημα, εκδόσεις Επικαιρότητα, Αθήνα 1998, Του Απρίλη και του Μάη, ποίηση, εκδόσεις Λαβύρινθος, Αθήνα 1999, Κορυθαλία, ποίηση, Αθήνα 2002, Χόσγκελτιν!, μυθιστόρημα, εκδόσεις Εμπειρία Εκδοτική, Αθήνα 2004, Νήσος εν Καμίνω, ποίηση, Αθήνα 2012, Το Λαχείο, νουβέλα, Αθήνα 2014, Πόλις εν Καμίνω (έμμετρη αφήγηση πολιορκίας και κατάληψης της Αμμοχώστου 1570-1571 από τους Οθωμανούς), μελοποίηση Μιχάλη Χριστοδουλίδη και συναυλίες, Κύπρος 2020-2021.
Biografia de Androula Toumazou
Androula Toumazou nació en Famagusta, Chipre. Se graduó de la Escuela Superior Helénica de Famagusta y estudió Filosofía y Derecho en la Universidad Capodistríaca de Atenas.
Enseñó en educación secundaria pública y privada en Grecia y Chipre, trabajó en la implementación de programas de educación para adultos, en cárceles y para grupos socialmente excluidos, así como enseñó el idioma griego a repatriados y extranjeros. También ha trabajado en medios de comunicación y como editora.
Sus obras: Phoebe, novela, Comunicados de prensa, Atenas 1998, abril y mayo, poesía, publicaciones Laberintos ( Atenas1999), Korythalia, poesía,(Atenas 2002), Hosgeltin !, novela, Publicaciones de la experiencia Editorial, Atenas 2004, Isla de Kamino, poesía, Atenas 2012, La Lotería, novela, Atenas 2014, Polis en Kamino (narrativa métrica del asedio y ocupación de Famagusta 1570-1571 por los otomanos), con música de Michalis Christodoulidis y conciertos, Chipre 2020-2021.